محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1156
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
بيت ز آسيب چنبر فلكاند فراز آن * بر كنگره خميده « 1 » رود مرد « 2 » پاسبان كوهپايه - دامن كوه فرود آمده [ 1 ] . مثالش جلالى گويد : [ بيت ] بر آن كوهپايه چو شد ره گراى * يكى دشت پيش آمدش دلگشاى كفگيره - همان كفگير مرقوم [ 2 ] . كلاپيسه - [ بفتح كاف ] متغير شدن چشم باشد از حال خود چنان كه سياههء آن پنهان شود از لذت يا از اعراض . مثالش مولوى معنوى : [ بيت ] گفت چون چشمش كلاپيسه شود * فهم كن كان وقت انزالش بود كلبه - حجره باشد . انورى گويد : [ بيت ] اى كاندر آن بروز و بشب * جاى آرام و خورد و خواب منست و در نسخهء حليمى بمعنى « 2 » دكان آورده [ 3 ] . مثال اين معنى خلاق المعانى گويد : بيت باشد از خرقههاى گوناگون * پشت ريشش چو كلبهء صباغ كفانه - [ به فاء و نون . به وزن زمانه ] بچه كه از شكم مادر برود و او را فكانه نيز گويند [ 4 ] . كماهه - [ بضم كاف و فتح هاء ] تعويذ باشد . كاشانه - خانهء زمستانى باشد [ 5 ] . مثالش كسائى گويد : بيت « 2 » عالم بهشت گشته ، كاشانه زشت گشته * عنبر سرشت گشته ، صحرا چو روى حورا كژنه - [ بفتح كاف و نون و سكون زاى فارسى ] پاره باشد كه بر جامه دوزند [ 6 ] . كودزه - [ بضم كاف و فتح دال و راى مهمله ] و كندره - به وزن چندره - هر دو مرغ كوچكى باشد كه در آب نشيند . مثال اول را شمس
--> ( 1 ) - « س » : خمنده . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 1 ) در برهان بمعنى كوهستان هم هست . ( 2 ) برهان ندارد . ( 3 ) در برهان معنى خانهء كوچك و تنگ و تاريك و كنج و گوشه نيز دارد . ( 4 ) يا : فگانه . ( 5 ) در برهان معنى آشيانهء مرغان نيز دارد . ( 6 ) رقعه ( عربى ) . پينه . در پى .